مراحل پرورش گیاه با چراغ رشد گیاه
یک لامپ رشد گیاه و یا چراغ رشد گیاه مناسب از فروشگاه های معتبر تهیه کنید.
سعی کنید در خریدلامپ رشد گیاه تمام رنگ هایی که در نور طبیعی خورشید وجود دارد را داشته باشد. فتوسنتز برای تنظیم رشد رویشی نیاز به نور قرمز و آبی دارد.
لامپ رشد گیاه را با توجه به دستورالعمل تنظیم کنید. چراغ های رشد گیاه را در یک جای محکم دقیقا در راستای گیاهان قرار دهید. دستورالعمل نصب چراغ های رشدگیاهی که خریداری می‌کنید در جعبه ها یا بسته بندی های آن ها موجود است.
اطمینان حاصل کنید شدت و قدرت نور به اندازه کافی باشد. گیاهان و سبزیجات زمانی که خارج از خانه کاشته می‌شوند در نور مستقیم خورشید قرار می‌گیرند، بنابراین با استفاده از لامپ رشد گیاه یک محیط مشابه با خارج از خانه برای گیاهان فراهم کنید.چراغ های رشد گیاه را هر روز 6 تا 10 ساعت خاموش کنید. گیاهان و سبزجات برای بلوغ و تولید به یک دوره ای تاریکی نیاز دارند.
لامپ مناسب برای گیاهان و سبزیجات خود انتخاب کنید.
طیف کامللامپ های فلورسنت را در نظر بگیرید. لامپ هایی که نور قرمز و آبی (گرم و سرد) دارند، نوری شبیه نور خورشید را فراهم می‌کنند. این چراغ ها همچنین برای شروع رشد نهال های جوان و قوی شدن آن ها بسیار عالی هستند و نور مستقیم را برای گیاهان شما فراهم می‌کنند.
ازلامپ های رشد گیاه فشار بالا برای افزایش انرژی و شدت نور استفاده کنید. این لامپ ها توسط تولیدکنندگان تجاری استفاده می‌شوند و نسبت به چراغ های دیگر دو برابر نور تولید می‌کنند. این لامپ ها همچنین گران تر هستند.
هر هفته گیاهان و سبزیجات خود را زیر چراغ رشد بچرخانید. نور در مرکز لامپ رشد گیاه شدیدتر است پس چرخاندن گیاهان کمک می‌کند که آن ها به طور مساوی رشد کنند.
چراغ های رشد را هر 4 تا 6 هفته یک بار بررسی کنید.
گرد و غبار اطراف لامپ ها را تمیز کنید. لامپ های کثیف اجازه نمی‌دهند نور به خوبی به گیاه برسد.
لامپ های فلورسنتی که رنگ آن ها تیره می‌شود را با لامپ جدید جایگزین کنید زیرا دیگر قابل استفاده نیستند. این موضوع به این معناست که لامپ دیگر به اندازه کافی نور تولید نمی‌کند.
سبزیجات و گیاهان خود را زمانی که آماده خوردن بودند برداشت کنید.
گیاهان و نهال های جوان را زمانی که شرایط مناسب بود به خارج از خانه منتقل کنید. اگر گیاهانی که در زیر چراغ رشد گیاه قرار داده اید از بذر کاشته اید، تا زمانی که برگ تشکیل نداده اند آن ها را به خارج از خانه منتقل نکنید.
(فتوپریودیسم و تشکیل گل):
اثر تناوب روز و شب و یا روشنایی و تاریکی (دوره نوری) در رشد و نمو و تشکیل گل و یا پدیده‌های دیگر مانند بیدار شدن دانه، ریزش برگ و غیره از وجود خاصیتی در گیاه ناشی می‌شود که آن فتوپریودیسم می‌نامند. برای مثال در گیاهان می‌توان با تغییر مدت تابش نور در گلخانه، گل دادن یک گیاه را تسریع کرد. این موضوع در گلکاری و باغبانی اهمیت فراوان دارد. به‌علاوه رویش دانه در بعضی گیاهان، تولید سبزینه و ریختن برگها در فصل پاییز به تغییرات تابش نور بستگی دارد. تنظیم مدت تابش نور فقط با نور رشد گیاه (لامپ های مخصوص رشد گیاه) امکان پذیر است.

(تقسیم بندی گیاهان از نظر حساسیت به دوره نوری):

گیاهان بی‌تفاوت: که برای تشکیل گل به طول روز و شب حساسیت از خود نشان نمی‌دهند مانند بعضی از گونه‌های گوجه فرنگی ، گل میمون و میخک.
گیاهان کوتاه روز: گیاهانی هستند که در روزهای کوتاه گل می‌دهند و اگر آنها را در معرض نور روزانه طولانی قرار دهند، گل دادنشان متوقف می‌شود. گیاهان کوتاه روز در روزهای دراز تابستان بطور رویشی رشد می‌کنند و تا پاییز و زمستان که روزها کوتاه می‌شوند گل نمی‌دهند. مانند گل داوودی.
گیاهان بلند روز: فقط در دوره نوری طولانی گل می‌دهند. و اگر دوره نوری کوتاه باشد فقط رشد رویشی دارند. مانند ختمی ، اسفناج و زنبق. برای اینگونه از گیاهان می توان نور رشد گیاه تهیه نمود.
1 – لامپ متال هالید (MH):

لامپ متال هالید میزان زیادی نور در طیف آبی تولید می کند. این رنگ از نور رشد گیاه را ترویج می دهد و برای رشد برگ های سبز عالی است و گیاهان را متراکم نگه می دارد. این نوع که به عنوان منبع نور اصلی استفاده می شود بهترین نوع نور است (در صورت عدم و یا کم بودن نور طبیعی خورشید).. متوسط طول عمر آن حدود 10000 ساعت است.

لامپ فراتر از این زمان روشن خواهد بود اما با توجه به کاهش تدریجی نور، دیگر ارزشی ندارد و در نهایت می سوزد. اگر شما لومن خود را در هر واحد انرژی مصرف شده مقایسه کنید ، هالید های فلزی در هر وات تا 125 لومن تولید می کند و چراغ های فلورسنت استاندارد در هر وات 39 لومن و لامپ های رشته ای استاندارد 18 لومن در هر وات تولید می کنند.
لامپ بخار سدیم فشار بالا (HPS):
لامپ های بخار سدیم با فشار بالا، نور قرمز-نارنجی منتشر می کنند. این گروه از نورها محرک هورمون ها در گیاهان هستند و باعث افزایش گلدهی و جوانه زنی می شوند. آن ها بهترین چراغ رشد گیاه در دسترس برای روشنایی ثانویه یا مکمل هستند (می توان همزمان با نور خورشید از این چراغ ها استفاده کرد). این حالت برای برنامه های رشد گلخانه ای بسیار ایده آل است.

این روشنایی دارای دو ویژگی می باشد که انتخاب آن مقرون به صرفه است. طول عمر متوسط آن ها دو برابر هالیدهای فلزی است اما پس از 18000 ساعت استفاده، آن ها شروع به دریافت برق بیشتری می کنند در حالی که به تدریج نور کمتری تولید می کنند. لامپ های HPS140 لومن در هر وات تولید می کنند. نقطه ضعف آن ها این است که در طیف آبی کمبود دارند.

اگر یک باغبان رشد یک گیاه را زیر نور لامپ HPS شروع کند، رشد عمودی چشمگیری را می بیند. بوته گیاهانی که رشد نازک و دراز دارند را قبل از این که زیر نور ثابت رشد کند، در هیچ زمانی نباید هرس کنید. به جز استفاده از چراغ HPSدر گلخانه، باید از یک منبع نور که طیف آبی هم از خود ساطع می کند استفاده کرد. منابع نور که دارای خروجی بالا در طیف آبی هستند مانند نور خورشید و لامپ های MH می توانند هرگونه کمبود لامپ های HPS را جبران کنند.
لامپ  بخار سدیمی:

تا همین اواخر، چراغ های فلورسنت تولید کمی داشته اند و بیش از حد بزرگ بودند و بیشتر برای شروع رشد نهال ها از آن ها استفاده می شد. طیف کامل چراغ های فلورسنت CFL و T5تغییر کرده است. در 75 تا 90 لومن در هر وات ، این چراغ ها انرژی کارامد و موثری دارند، به ویژه زمانی که چندتا از آن ها استفاده می شود. چراغ های فلورسنتی دارای خواص تفسیر رنگ بهتر و تولید حرارت کمتر از لامپ های رشته ای و لامپ های HID هستند. این باعث می شود که بتوان آن ها را در نزدیک گیاهان قرار داد (در عرض چند اینچ).

توصیه می شود که این چراغ ها را برای گرفتن نتیجه بهتر، بیشتر از چند فوت از گیاهان قرار ندهند. لامپ های 2700k تا 3000k طیف نور قرمز تولید می کنند که باعث ترویج گل می شود. لامپ های 5000k تا 6500k طیف نور آبی تولید می کنند که باعث رشد کلی گیاه سبز می شود.
لامپ های T12 استاندارد طیف کامل، برای نهال ها و شروع رشد خوب هستند و برای بعضی گیاهان مانند بنفشه آفریقایی که برای رشد به نور کم نیاز دارند مناسب است. این چراغ ها کارامد نیستند و چراغ های T5 که یک منبع نور بهتر برای جوانه زنی و گلدهی هستند جایگزین آن ها شده اند.

لامپ های رشته ای برای رشد گیاه

این چراغ ها بسیار ارزان هستند ولی بسیار ضعیف و ناکارامد برای گیاهان می باشند. در بهترین حالت می توان از آن ها به عنوان نور مکمل برای گیاهان خانگی استفاده کرد. لومن تولید شده از این چراغ ها در مقایسه با چراغ های HID و فلورسنت بسیار کم است. چراغ های جدید CFL 40 وات به اندازه یک لامپ رشته ای 150 وات نور تولید می کنند. این لامپ ها برای صرفه جویی در انرژی در 60 روز اول استفاده می شوند.
لامپ های LED

چراغ های LED جدید ترین گزینه روشنایی برای گیاهان هستند. این ها کارامدترین و جالب ترین چراغ های در دسترس برای رشد گیاهان هستند. انواع مختلفی از چراغ های LED مورد آزمایش قرار گرفته است و هیچ کدام بهتر از چراغ های فلورسنت ارزان تر با وات مشابه نبودند.. این لامپ ها برای گیاهانی که می خواهید دیده شوند توصیه نمی شوند چون وقتی چراغ ها روشن هستند ظاهر گیاهان غیر طبیعی به نظر می رسد.
تفاوت و اثر ال ای دی و بخارسدیم و فلورسنت بر گیاهان:

کاهش مصرف انرژی و افزایش بهره‌وری همواره یکی از دغدغه‌های اصلی فعالان عرصه‌های مختلف تولیدی می‌باشد. در همین راستا جایگزینی لامپ‌های قدیمی با لامپ‌های LEDدر گلخانه‌ها، نه تنها موجب کاهش 60 تا 70 درصدی مصرف انرژی می­گردد بلکه موجب رویش بهتر و یکنواخت گیاهان می­گردد.
همانطور که از نمودارهای فوق مشخص است،لامپ های HPS و CFL در طول موج های موثر فوتوسنتز، راندامان کارکرد پایینی دارند، این باعث شده است که ال ای دی ها جایگزین مناسبی برای آنها برای روشنایی گلخانه ها باشند.
مزیت LEDنسبت به HPS:

طول موج مناسب: لامپ­ های LED فقط طول موج مفید برای گیاه را تولید می­کنند. یک چراغ LED با مصرف 100 وات معادل یک لامپ 400 وات HPS در فرایند فتوسنتز مفید خواهد بود.
بازده نوری بالا: از دیگر مزیت های لامپهای LED می توان به بازده نوری (lum/watt) بالای این لامپها اشاره نمود. در حال حاضر لامپ‌های led بازده‌ای بین 74 تا 180 لومن بر وات را دارا می‌باشند و این در حالی است که این مقدار برای لامپ‌های رشته‌ای 10 تا 15 لومن بر وات، برای لامپ‌های کم‌مصرف 45 تا 65، برای لامپ‌های بخار جیوه 35 تا 60، برای لامپ‌های بخار سدیم 60تا 130 و برای لامپ‌های متال هالید 75 تا 85 لومن بر وات می‌باشند. در زیر نمودار مقایسه بازده نوری انواع لامپ ها آورده شده است.
گرمای تابشی کمتر: اگر شما در گلخانه از لامپهای HPS استفاده می­کنید حتما متوجه گرمای تابشی بیش از حد این لامپها شده­اید. این گرما موجب تبخیر آب برگ ­ها و گلبرگ­ ها شده و به همین دلیل لامپ­ های HPS نباید نزدیک گیاه نصب شوند. این درحالیست که لامپ­ های LED گرمای تابشی ناچیزی دارند و در نتیجه می­توان آنها را در فاصله­ی کمی نسبت به گیاه نصب کرد.
گرمای محیط کمتر: با استفاده از لامپ های LED به دلیل بهره­ وری بالاتر و در نتیجه تولید گرمای کمتر، در مصرف انرژی سیستم تهویه گلخانه نیز صرفه جویی خواهید شد.
عدم وجود مواد خطرناک برای محیط زیست: لامپ­های HPS، فلورسنت و متال هالید دارای موادی مثل جیوه و سرب هستند که برای طبیعت مفید نیست. لامپ‌های LED کاملاً دوستدار طبیعت بوده و حتی در صورت شکستن کوچکترین آسیبی به محیط زیست نمی­زنند.
طول عمر: لامپ‌های LED به طور میانگین نسبت به سایر لامپ­ها 5 برابر بیشتر عمر می­کنند.
قابلیت تنظیم زاویه تابش و شدت نور: در لامپ های LED با استفاده از لنزهای مناسب می­توان به راحتی زوایای تابش نور و سطح پوشش را کنترل نمود. همچنین شدت نور لامپ های LED با استفاده از درایورهای مناسب به راحتی قابل کنترل می­باشد.
نور یکنواخت: به دلیل قابلیت کنترل بالایی که لامپ­ های LED دارند نور تولید شده توسط این لامپ­ها یکنواخت تر از سایر لامپ­ ها می­ باشد.
افت نوری کم: افت نوری در LEDبا گذشت زمان میزان ناچیزی می باشد. این در حالیست که سایر لامپ ها به مرور زمان دچار افت شدید شدت نور می‌گردند .
امکان استفاده از انرژی­ خورشیدی: در تامین روشنایی بوسیله انرژی خورشیدی، بهترین گزینه، لامپ ­های LED می­باشند. این امر به دلیل راندمان بالا و همچنین سطوح ولتاژ پایین مورد نیاز لامپ ­های LED می­باشد که از هدر رفتن انرژی تولید شده بوسیله­ ی سلول­ های خورشیدی به شدت جلوگیری می­کند.
خلاصه فواید LEDنسبت به HPSدر رشد گیاه :

– 25٪ سبک تر | 15٪ رشد سریع تر | 10٪ عملکرد بالاتر
– 65% مصرف کمتر
– طیف ایده آل برای رشد ، گلدهی و شبیه سازی
– گرمای تابشی صفر ، که می تواند به گیاهان آسیب برساند
– طول عمر بالا
– کاهش هزینه سرمایش گلخانه
توانایی LEDنسبت به HPS:
الف. طیف نوری مناسب: لامپ ­های LED فقط نانومترهای مفید برای رشد گیاه را ایجاد می­کنند. یک لامپ LED با مصرف 200 وات به اندازه یک لامپ 1000 وات HPSدر فرایند فتوسنتز توانا خواهد بود.

ب. راندمان نوری بالا: از دیگر حسن های چراغ های LED می توان به راندمان نوری (lum/watt) بالای این چراغ ها اشاره کرد. امروزه چراغ های LED راندمانی بین 74 تا 180 لومن بر وات را دارا هستند.

این در حالی است که این مقدار برای لامپ‌ معمولی 10 تا 15 لومن بر وات، برای چراغ های فلروسنت 45 تا 65، برای چراغ های بخار جیوه 35 تا 60، برای چراغ های بخار سدیم 60تا 130 و برای لامپ‌های متال هالید 75 تا 85 لومن بر وات می‌باشند.

ج. عدم تولید حرارت : اگر شما در گلخانه از چراغ های متال هالید بهره می برید حتما متوجه شعاع حرارتی بسیار بالای این چراغ ها شده­اید. این حرارت سبب تبخیر آب برگ­ها و گلبرگ­ها شده و به همین دلیل لامپ­های HPS نباید در نزدیکی گیاه قرار گیرند .

در جایی که چراغ های LED شعاع حرارتی بسیار کمی دارند و در نتیجه می­توان آنها را در نزدیک ترین حالت ممکن به گیاه نصب کرد.

د. انتقال گرمای کمتر : بهره بردن از چراغ های LED به دلیل راندمان بالاتر و در نتیجه ایجاد حرارت کمتر، در مصرف انرژی تجهیزات تهویه ای گلخانه نیز صرفه جویی خواهید شد.

ز. سازگاری کامل با محیط زیست: چراغ های HPS، فلورسنت و متال هالید دارای موادی مانند جیوه و سرب می باشند که وجود آنان برای محیط زیست مضر می باشد اما لامپ‌های ال ای دی سازگار با طبیعت بوده و حتی در صورت خرد شدن کوچکترین آسیبی به محیط زندگی و طبیعت وارد نمی کنند.

ل. طول عمر: چراغ های ال ای دی از لحاظ مدت عمر خود حداقل به طور متوسط 5 برابر دیگر لامپ ها عمر می کنند.

م. تفاوت در زوایای تابشی و لوکس نوری: در چراغ های ال ای دی با مصرف لنزهای گوناگون می­توان به سادگی زاویه پرتاب نور و گستردگی نور را تغیر داد . به همین شکل لوکس نوری چراغ های LED با مصرف ترانس های متغیر به سادگی قابل کنترل می­باشد.

ن. یکنواختی نور محیط: به سبب زاویه پرتاب اشعه های نور ال ای دی بصورت مستقیم و برخلاف اشعه های زیکراگ دیگر نوع چراغ ها، چراغ های رشد ال ای دی یکنواختی بهتری و موثرتری در این زمینه ایجاد می کنند.

و. افت ولتاژ نا چیز: افت نوری در ال ای دی با مصرف طولانی مدت بسیار کم می باشد. و اما در مقابل دیگر نوع چراغ ها در طول زمان دچار افت شدید شدت نور می‌شوند.

ی. استفاده از باتری های خورشیدی در گلخانه ها: در ایجاد روشنایی در باتری های خورشیدی ، بیشترین توجیح را لامپ­ های LED دارا می باشند. این را می توان به خاطربازده بالا و همچنین مقدار ولتاژ کم چراغ های ال ای دی دانست که از اصراف انرژی ایجاد شده بوسیله­ ی سلول­ های خورشیدی به شدت جلوگیری می­کند.
فتوسنتز یعنی چه و تأثير نور بر آن:
نور محرك اصلي واكنش فتوسنتز است و افزايش آن موجب افزايش فتوسنتز و در نتيجه افزايش رشد گياهان مي شود. طيف كامل نور را از طريق شمارش فوتون هايي counting photon كه در ناحيه نور فعال در فتوسنتز وجود دارند، محاسبه مي كنند. اندازه گيري طيفي كه از منبع نور ساطع مي شود، توسط منحني حساسيت سنجي طيف نور با مقياس w/PLm انجام مي پذيرد. اين منحني را از طيف جذبي كلروفيل كه انرژي داخلي برگ هاي گياه را تأمين مي كند، بدست مي آورند.
عوامل محيطي factors environmental تأثيرات مهمي بر فتوسنتز و كارآيي نور ( نور مخصوص رشد گیاه) دارند. مهمترين اين عوامل عبارتند از :

تأثير کربن دی اکسید: CO2 ميزان دي اكسيد كربن موجود در هوا برابر با 005 پي پي ام ppm يا قسمت در ميليون معادل 500/5 درصد از حجم اتمسفر است. مقدار CO2 داخل گلخانه ها مي تواند تا 255 پي پي ام كاهش يابد و آن به مقدار حضور مواد غذايي مورد نياز گياهان، نور كافي و كمبود تهويه بستگي دارد. دي اكسيد كربن را مي توان بصورت گاز و يا از طريق احتراق تأمين نمود. با افزايش غلظت CO2 به 055 پي پي ام بر سرعت فتوسنتز افزوده مي گردد.
تأثير حرارت: حرارت heat از عوامل مهم انجام فتوسنتز است. فرآيندهاي متابوليكي از جمله فتوسنتز در شرايط حرارتي اپتيمم افزايش مي يابند. آنزيم هاي دخيل در فتوسنتز در حرارت هاي پائين غير فعال مي گردند. گياهان در حرارت هاي باال دچار خسارت مي شوند.
تأثير عناصر غذايي: كمبود عناصر غذاييnutrition ، سميّت و ساير استرس ها مي توانند از مقدار فتوسنتز گياهان بكاهند. بعنوان مثال: كمبود عنصر آهن به كلروزيس زردي برگ ها منتهي مي شود كه نتيجه فقدان كلروفيل كافي در اثر كاهش وقوع فتوسنتز است.
تأثير آبياري: وجود آب كافي در گلخانه ها كه از طريق آبياری irrigation تأمين مي گردد، از الزامات وقوع واكنش هاي فتوسنتزي است. زمانيكه گياهان دچار كمبود رطوبت مي گردند، روزنه هاي هوايي استومات خود را مي بندند تا از اتالف آب جلوگيري كنند. بسته شدن “استومات ها” از تبادالت گازي نيز جلوگيري مي كند لذا مانع تدارك CO2 مورد استفادۀ فتوسنتز مي شود. كمبود رطوبت قابل دسترس گياهان از طويل شدن سلول ها نيز مي كاهد. وقوع خشكي متوسط باعث كوچك شدن اندازۀ پيكره گياهان مي شود.