چگونه یاس رازقی رو در خانه پرورش دهیم ؟


شکل ظاهری و مورفولوژی گل یاس رازقی


گیاه زینتی یاس رازقی گونه ای درختچه ای کوتاه و کم ارتفاع با برگ های براق ، کشیده  و نوک تیز به رنگ سبز تیره و دارای گل های کوچک سفید، چهار پر پیوسته و بسیار خوشبو می باشد از نظر گیاه شناسی این درختچه زینتی از جنس Jasminum و خانواده Oleaceae است .

زیستگاه اولیه گیاه یاس رازقی


اگرچه گیاه یاس رازقی در زبان لاتین با نام یاسمن عربی شناخته می شود اما به هیچ وجه بومی هیچ قسمتی ازعربستان نیست و زیستگاه بومی آن، مناطق دارای آب و هوای مرطوب استوایی ، جنوب و جنوب شرق آسیا است اما سازگاری بسیار بالایی با مناطق خاورمیانه داشته و امروزه امکان کشت آن در غالب مناطق خاورمیانه نیز وجود دارد.


دیگر اسامی گل یاس رازقی


گل یاس رازقی،  بیش از یک دهه است که به عنوان گل ملی فیلیپین شناخته می شود و در کشور فیلیپین به عنوان Sampaguita شناخته میشود، همچنین گیاه زینتی و خوشبو یاس رازقی یکی از سه گل ملی کشور اندونزی نیز می باشد و در کشور اندونزی نیز با نام Melati Putih شناخته می شود.


واریته های شناخته شده یاس رازقی


گیاه شناسان برای این گیاه زینتی ،سه گونه متمایز از این گل به نامهای زیر تشخیص داده اند؛


۱ ـ گونه بلا Bela :  این گونه یاس رازقی در مصر ، شبه جزیره عربستان ( کویت و بحرین ) و بنگال  بیشتر یافت می شود.
۲ ـ گونه موتیا Motia :  خاستگاه این واریته در پنجاب هندوستان و سریلانکا می باشد .
۳ ـ گونه موگرا Mogra یا Moghra : پراکندگی و وسعت این واریته از گل یاس رازقی بسیار گسترده بوده و در هندوستان ، چین ، افغانستان و ایران به وفور یافت می شود.


نظر به اینکه مردم خوش ذوق کشور ما از قدیم گلهای معطر را بیشتر دوست می داشتند ، به پرورش این گل در شهرهای مختلف کم و بیش همت گماشتند ولی چون آب و هوای مطلوب آن سرزمینهای معتدل گرم و مرطوب می باشد ، امروزه پرورش آن بصورت گلدانی در استانهای گیلان ، مازندران ، فارس و خوزستان بیشتر متداول است .


در استانهای جنوبی و مناطقی که خطر سرمازدگی وجود ندارد ، یاس رازقی را در هوای آزاد پرورش می دهند و ساقه های نازک آنرا به داربست یا دیوار می بندند .



یاس رازقی 0.5 تا 3 متر (1.6 تا 9،8 فوت) ارتفاع دارد و به طور گسترده ای برای گل های جذاب و معطر آن کشت می شود.
بوته گل رازقی پُر شاخ و برگ و نیمه بالارو است .برگهای آن دائمی ، صاف ، بیضی شکل و بی کرک با گلهای درشت ، پُر پَر که از نیمه اردیبهشت به بعد در طول مدت تابستان گلهای آن مرتبأ شکفته میشوند و هر گل حدود یک هفته تا ده روز دوام دارد در استانهای کرانه دریای خزر که هوای زمستانی سرد است ، حتمأ باید گیاه را از گزند سرما محفوظ داشت و آنرا به مکان های پوشیده منتقل نمود و طبعأ در شهرستانهای مرکزی که سردتر است نگهداری این گل جز در گلخانه میسر نیست .


چون گلهای رازقی و یاس رازقی از گروه نباتات آهک گریز میباشند ، خاک گلدان آنها باید بکلی فاقد مواد آهکی بوده و حتی آبی که به آنها داده می شود نباید قلیائی و دارای مواد آهکی باشد
دفعات آبیاری به مقتضای فصل و درجه حرارت محیط فرق می کند . در تابستان بویژه در موسم گل دادن باید روزی یکبار به آن آب داد .


از موقعی که غنچه گلها ظاهر می شود حتمأ باید بپای بوته کود داد. مناسب ترین کود برای این گیاه زینتی کودهای عمومی NPK20.20.20  یا کودهای ارگانیک نیترات دار و در زمان پیدایش غنچه ها کودهای گلدهی توصیه میشود.
از غنچه این گل برای تولید عطر و چای معطرنیز، استفاده می شود.


تکثیر گیاه یاس رازقی


گل رازقی و یاس رازقی را معمولا از طریق خوابانیدن شاخه ، قلمه زدن و کشت پاجوش زیاد می کنند. لیکن ممکن است آنها را با پیوند نیز زیاد کرد .


تکثیر بوسیله خوابانیدن شاخه : برای این منظور شاخه های بلند یکی دو ساله قسمت پائین بوته را در اواسط فصل بهار درون جعبه چوبی یا گلدان محتوی شن شسته نرم می خوابانند ، بطوری که سرشاخه ها با دو سه جوانه از خاک بیرون باشد .
با انجام آبیاری مرتب پس از چندی از ساقه های درون شن ریشه های تازه می رویند . شش هفته بعد هنگامی که ریشه ها رشد کافی یافتند باید شاخه ها را از زیر گلدان بریده و نهال های جوان ریشه دار را درون گلدان های حاوی خاک مناسب که قبلا ذکر شده بکارند تا بوته های مستقلی بوجود آیند .


معمولا جهت تسریع عمل ریشه دادن ، قبل از خوابانیدن ساقه کمی از پوست شاخه را که درون جعبه یا گلدان قرار میگیرد با چاقو برش می دهند .



باید دانست که چون خوابانیدن شاخه ها در سطح خاک جعبه یا گلدان فقط در مورد شاخه های زیرین امکان پذیر است و شاخه های فوقانی را نمی توان بعلت خطر شکستن بسطح زمین رسانید لذا بدین جهت ممکن است گلدانهای سبک وکوچکتری تهیه نموده شاخه های جوان بالای بوته را از سوراخ زیر گلدان داخل گلدان کرد و درون آن مقداری شن شسته ریخت و گلدانهای هوائی روی شاخه ها را بوسیله قیم در هوا نگهداشت یا روی طاقچه دیوار قرار داد .


پس از ریشه دادن با ترتیبی که ذکر شد آنها را به گلدانهای جداگانه منتقل نمود . ذکر این نکته نیز لازم است که چون بر اثر قطع یکباره شاخه های ریشه دار بیم خشک شدن گیاه میرود بهتر است بریدن شاخه ها بتدریج صورت پذیرد. بدین ترتیب که پس از حصول اطمینان از رویش ریشه کافی ابتدا از زیرگلدان به اندازه یک سوم قطر شاخه را برید و پس از یک هفته برش قبلی را تا دو سوم قطر شاخه عمیق تر کرد و سرانجام هفته بعد شاخه را از زیر گلدان بکلی قطع کرد و درون گلدان های جداگانه کاشت .



تکثیر با قلمه : قلمه ها را باید در بهار قبل از باز شدن چشمها و رویش جوانه ها از شاخه های قوی یکی دو ساله که گل داشتند ، انتخاب نمود و آنها را به مدت یک هفته درون گونی کنفی یا پارچه کرباس مرطوبی پیچید و با پاشیدن آب پارچه را مرطوب نگهداشت .


در پایان هفته آنها را به قلمه های کوچک تقسیم کرد بطوریکه هر قلمه ۳ ـ ۴ چشم داشته باشد . سپس قلمه ها را درون گلدانهای حاوی شن شسته کاشت و منتظر شد تا بعد از ۵ ـ ۶ هفته که قلمه ها ریشه کافی دادند آنها را به گلدانهای اصلی که تناسب خاک آن قبلا ذکر شده است انتقال داد .


تکثیر از راه پیوند : گل رازقی و یاس رازقی را می توان بوسیله پیوند روی یاس سفید (چمپا) نیز زیاد کرد . در بهار پیوند شکمی یا مجاورتی مناسب است و در پائیز پیوند شکافی ارجحیت دارد .


حسن این طریق تکثیر آن است که چون یاس سفید را می توان تقریبأ در هر نوع آب و خاک عمل آورد و نظیر گلهای رازقی و یاس رازقی به خاک هوموسی اراضی جنگلی احتیاج ندارد و با پیوند آنها روی پایه یاس می توان از زحمت تهیه خاک هوموس رهائی یافت و از دادن آب قلیائی نیز نگران نشد .



عطر گیری : در کشورهائی که کاشت گل رازقی و گونه های مختلف یاس در سطح وسیع و هوای آزاد متداول است ، صنعت عطر گیری فعالیت گسترده ای دارد . بنا به مندرجات آمار بین المللی ، تولید عطر گلهای تیره یاس در سال ۱۹۷۲ در کشورهای مختلف به قرار زیر بوده است : مصر ۳۵۰۰ کیلو گرم الجزایر ۶۰۰ کیلو گرم مغرب ۲۰۰۰ کیلو گرم فرانسه ۶۰۰ کیلو گرم ایتالیا ۱۸۰۰ کیلو گرم اسپانیا ۴۵۰ کیلو گرم اتحاد جماهیر شوروی و چین ( که تولید قابل ملاحظه و نامعلومی داشته اند ) در کشور چین این گلها را بیشتر برای معطر ساختن چای و تهیه عطری کشت می کنند. کارخانجات عمده عطرکشی در حومه شهر بزرگ کانتون متمرکز است. در هندوستان برای استخراج عطر رازقی گلبرگها را پَرپَر کرده ، روی دانه های کنجد می ریزند . سپس با عصاره گرفتن روغن کنجدهای معطر عطر مطلوب را بدست می آورند . در صنعت پیشرفته امروزی عطر رازقی را از طریق خیساندن گلبرگها در اتر نفت Etheropetrol یا بنزن Benzene استخراج مینمایند . ( نباید بنزن یا روغن بن با بنزن متعارف اشتباه شود .بنزن با فرمول شیمیائی C6 H6 آبگونه فرار و بی رنگی است که از قطران یا قیر ذغال سنگ بدست می آید و در لباس شوئی برای زدودن لکه های چربی و رنگ سازی مصرف می شود) عطر رازقی گرانبهاترین عطر طبیعی است و گفته می شود که تهیه آن بصورت ساخت صنعتی امکان ندارد.